Pico Laser รักษากระลึก ปานโอตะ และปานโฮริได้เหมือนกันไหม? ทำไมต้องแยกชนิดเม็ดสีก่อน
คำตอบสั้น ๆ คือ Pico Laser เป็นตัวเลือกสำหรับเม็ดสีลึกอย่างปานโอตะและปานโฮริได้ แต่ไม่ควรรักษาทุกจุดด้วยสูตรเดียวกัน เพราะ “กระลึก” เป็นคำเรียกกว้าง ไม่ใช่ชื่อโรคเดียว ขณะที่ปานโอตะกับปานโฮริมีลักษณะ ตำแหน่งที่พบ และความเกี่ยวข้องกับดวงตาต่างกัน [1][2][3]
ที่ STC เราจึงไม่เริ่มจากคำถามว่า “ต้องยิงกี่ครั้ง” แต่เริ่มจากดูให้ชัดก่อนว่ารอยนั้นน่าจะเป็นเม็ดสีชนิดใด อยู่ตื้นหรือลึก ขึ้นข้างเดียวหรือสองข้าง เริ่มเป็นตั้งแต่เมื่อไร และมีสีที่ตาขาวร่วมด้วยหรือไม่ แล้วจึงวางแผน Pico ให้เหมาะกับรอยจริง
ก่อนอื่น “กระลึก” คืออะไร?
คำว่า “กระลึก” เป็นคำที่คนไทยใช้เรียกรอยสีน้ำตาลเทา เทาอมฟ้า หรือจุดที่ดูเหมือนอยู่ลึกกว่ากระแดดทั่วไป แต่ในทางการแพทย์ไม่ได้หมายถึงโรคเดียว บางคนใช้คำนี้เรียกปานโฮริ ขณะที่บางรอยอาจเป็นปานโอตะ ฝ้าชนิดผสม หรือเม็ดสีหลังการอักเสบ
เพราะฉะนั้น การบอกว่าเป็น “กระลึก” ยังไม่พอสำหรับเลือกโหมด พลังงาน หรือจำนวนครั้ง การดูสีเพียงอย่างเดียวก็ไม่พอเช่นกัน ต้องดูรูปแบบการกระจาย อายุที่เริ่มเป็น และตำแหน่งของรอยประกอบกัน
ปานโอตะคืออะไร และหน้าตาเป็นอย่างไร?
ปานโอตะ (Nevus of Ota) เป็นภาวะที่เซลล์สร้างเม็ดสีอยู่ในชั้นหนังแท้ จึงมองเห็นเป็นสีเทาอมฟ้า น้ำเงินเทา หรือน้ำตาลเทา แทนที่จะเป็นสีน้ำตาลแบบกระตื้น รอยอาจมีตั้งแต่เป็นจุดกระจายไปจนถึงเป็นปื้นกว้าง
ลักษณะที่พบได้บ่อยคือรอยอยู่ข้างเดียวของใบหน้า บริเวณหน้าผาก ขมับ เปลือกตา โหนกแก้ม แก้มส่วนบน หรือข้างจมูก ตามแนวเส้นประสาทใบหน้าบริเวณรอบตาและแก้ม รอยอาจเห็นตั้งแต่วัยเด็ก หรือค่อย ๆ ชัดขึ้นภายหลังได้ [1]
จุดที่ต้องรู้คือปานโอตะอาจมีเม็ดสีที่ตาขาว เยื่อบุตา หรือเนื้อเยื่อภายในดวงตาร่วมด้วย จึงไม่ใช่เรื่องผิวอย่างเดียวในทุกคน หากรูปแบบรอยเข้าข่ายปานโอตะ โดยเฉพาะเมื่อเห็นสีที่ตาขาวหรือมีอาการทางตา ควรประเมินกับจักษุแพทย์ตามความเหมาะสม เลเซอร์ที่ใช้กับผิวไม่ได้รักษาเม็ดสีภายในดวงตา [1]
ปานโฮริคืออะไร และต่างจากปานโอตะอย่างไร?
ปานโฮริ (Hori’s nevus) มีชื่อทางการแพทย์ว่า acquired bilateral nevus of Ota-like macules หรือ ABNOM เป็นเม็ดสีในชั้นหนังแท้ที่เกิดขึ้นภายหลัง ไม่ได้เป็นปานตั้งแต่กำเนิดแบบที่คนส่วนใหญ่นึกภาพ
รอยมักเป็นจุดสีน้ำตาลเทา เทาอมฟ้า หรือเทาเข้ม ขึ้นสองข้างค่อนข้างสมมาตรบริเวณโหนกแก้ม ขมับ หน้าผาก หรือใต้ตา ช่วงแรกอาจเห็นเป็นจุดเล็ก ๆ แยกกัน ก่อนจะดูเข้มและรวมเป็นปื้นมากขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป [2]
ความต่างที่ช่วยแยกจากปานโอตะคือปานโฮริมักเริ่มในวัยผู้ใหญ่ ขึ้นสองข้าง และโดยทั่วไปไม่มีเม็ดสีที่ตาขาวหรือเยื่อบุช่องปากร่วมด้วย อย่างไรก็ตาม ปานโฮริอาจดูคล้ายฝ้า และบางคนมีทั้งสองภาวะร่วมกันได้ จึงไม่ควรสรุปจากภาพถ่ายเพียงมุมเดียว [2][3]
สรุปความต่างแบบจำง่าย
ถ้าเป็นปานโอตะ
มักเป็นปื้นหรือลายเม็ดสีเทา–น้ำเงินข้างเดียว รอบตา ขมับ หรือแก้มส่วนบน อาจเริ่มตั้งแต่วัยเด็ก และอาจมีสีที่ตาขาวร่วมด้วย
ถ้าเป็นปานโฮริ
มักเป็นจุดสีน้ำตาลเทาหรือเทาอมฟ้าสองข้างบริเวณโหนกแก้มและใต้ตา เริ่มเห็นภายหลัง และโดยทั่วไปไม่เกี่ยวข้องกับตาขาว
ถ้าคนไข้เรียกว่า “กระลึก”
ยังบอกชนิดรอยไม่ได้ ต้องตรวจต่อว่าเป็นปานโฮริ ปานโอตะ ฝ้า เม็ดสีหลังอักเสบ หรือเป็นหลายภาวะซ้อนกัน ข้อสังเกตข้างต้นช่วยคัดแยกเบื้องต้น แต่ไม่ใช่การวินิจฉัยแทนแพทย์
แล้ว Pico Laser รักษาทั้งสองแบบเหมือนกันไหม?
ไม่เหมือนกันทั้งหมดครับ แม้ Pico จะส่งพลังงานช่วงสั้นมากเพื่อทำให้เม็ดสีแตกเป็นชิ้นเล็กลง และมีข้อมูลสนับสนุนการใช้กับเม็ดสีทั้งปานโอตะและปานโฮริ แต่แผนจริงยังต้องปรับตามชนิดรอย สี ความลึก ความกว้าง สีผิวเดิม และการตอบสนองหลังทำ [4][5]
สิ่งที่แพทย์ต้องกำหนดไม่ใช่เพียงชื่อเครื่อง แต่รวมถึงความยาวคลื่น ขนาดจุด พลังงาน จำนวนจุดที่ยิง ระยะห่างระหว่างครั้ง และจุดยุติระหว่างทำ ปานโอตะที่เป็นปื้นกว้างข้างเดียวจึงไม่ควรถูกวางแผนเหมือนปานโฮริที่เป็นจุดสองข้าง
ทำไมเม็ดสีลึกต้องค่อย ๆ รักษา?
เม็ดสีในชั้นหนังแท้ไม่ได้จางหมดในครั้งเดียว หลังเลเซอร์ ร่างกายต้องใช้เวลาเก็บกวาดเม็ดสีที่แตกตัวออก จึงมักต้องทำหลายครั้งและดูการตอบสนองทีละรอบ การเร่งพลังงานเพื่อหวังให้จบเร็วไม่ได้แปลว่าจะได้ผลดีกว่า และอาจเพิ่มโอกาสผิวอักเสบ รอยดำหลังเลเซอร์ หรือสีผิวด่างขาว
ที่ STC เราให้ความสำคัญกับการถ่ายภาพเทียบ การดูว่าสีเปลี่ยนอย่างไรหลังแต่ละครั้ง และการปรับแผนตามผิวจริง มากกว่ากำหนดจำนวนครั้งตายตัวตั้งแต่ยังไม่ได้ประเมิน
ก่อนวางแผน Pico ที่ STC เราจะดูอะไรบ้าง?
เราจะถามว่ารอยเริ่มเป็นเมื่อไร มีมาตั้งแต่เด็กหรือเพิ่งชัดในวัยผู้ใหญ่ ขึ้นข้างเดียวหรือสองข้าง เคยทำเลเซอร์หรือใช้ยามาก่อนหรือไม่ รอยเข้มขึ้นจากแดดหรือฮอร์โมนไหม และมีสีที่ตาขาว การมองเห็นเปลี่ยน ปวดตา หรืออาการทางตาอื่นร่วมด้วยหรือไม่
ถ้ารอยกระจายรอบตาและลักษณะเข้ากับปานโอตะ เราจะไม่มองเฉพาะความสวยงามของผิว แต่จะแนะนำการประเมินทางตาเมื่อมีข้อบ่งชี้ ส่วนถ้ารอยขึ้นสองข้างคล้ายปานโฮริ เราจะดูด้วยว่ามีฝ้าหรือเม็ดสีตื้นซ้อนอยู่หรือไม่ เพราะแต่ละส่วนอาจต้องใช้แผนต่างกัน
คำถามที่พบบ่อย
ปานโฮริก็คือกระลึกใช่ไหม?
หลายคนใช้สองคำนี้แทนกัน แต่ “กระลึก” เป็นคำเรียกกว้างกว่า ปานโฮริเป็นชื่อภาวะที่มีรูปแบบเฉพาะ จึงควรให้แพทย์ยืนยันก่อนตั้งค่าเลเซอร์
Pico Laser ทำให้ปานโอตะหรือปานโฮริหายขาดได้ไหม?
บางคนจางลงได้ชัดเจน แต่ไม่ควรรับประกันว่าจะหายหมดในจำนวนครั้งแน่นอน ผลลัพธ์ขึ้นกับชนิดรอย ความลึก สีผิว การตอบสนอง และการดูแลหลังทำ
ปานโอตะต้องตรวจตาทุกคนไหม?
ไม่ใช่ทุกคนจะมีเม็ดสีในดวงตา แต่หากรอยอยู่รอบตาอย่างชัดเจน เห็นสีที่ตาขาว หรือมีอาการทางตา ควรได้รับการประเมินจากจักษุแพทย์ตามความเหมาะสม
ปานโฮริกับฝ้าเกิดพร้อมกันได้ไหม?
เกิดร่วมกันได้ครับ จึงอาจเห็นทั้งจุดเทาน้ำตาลที่อยู่ลึกและปื้นฝ้าสีน้ำตาลที่กระจายกว่า หากยิงทุกส่วนด้วยสูตรเดียวกัน ผลอาจไม่ตรงกับปัญหาและฝ้าอาจระคายหรือเข้มขึ้นได้
หากรอยของคุณเป็นสีเทา น้ำเงินเทา หรือขึ้นสองข้างคล้ายกัน สามารถส่งภาพหน้าตรงและมุมเฉียงในแสงธรรมชาติมาให้ STC ดูเบื้องต้นได้ พร้อมบอกว่าเริ่มเป็นตั้งแต่เมื่อไรและมีสีที่ตาขาวหรือไม่ แต่ก่อนทำจริงควรให้แพทย์ประเมินชนิดเม็ดสีและผิวโดยตรง
แหล่งอ้างอิง
[1] Vishnevskia-Dai V, et al. Naevus of Ota: clinical characteristics and ocular classification. Br J Ophthalmol. 2021 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32229516/
[2] Ee HL, et al. Characteristics of Hori naevus: a prospective analysis. Br J Dermatol. 2006 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16403093/
[3] Park JH, Lee MH. Acquired bilateral nevus of Ota-like macules associated with Ota’s nevus. J Korean Med Sci. 2004 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15308859/
[4] Hu S, et al. Efficacy and safety of the picosecond 755-nm alexandrite laser for nevus of Ota and ABNOM. Lasers Med Sci. 2020 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31965352/
[5] Ungaksornpairote C, et al. Picosecond vs Q-switched Nd:YAG for epidermal and dermal pigmented lesions in Asians. Dermatol Surg. 2020 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32604235/
ความคิดเห็น